close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • AKTUALNOŚCI

  • 13 września 2017

    12 września minęła 93. rocznica utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza. Z tej okazji miejscowa krajoznawczyni Czesława Kniaziewa przypomina historię batalionu KOP Kleck.

    Po Traktacie Ryskim kończącym wojnę polsko-bolszewicką dzisiejsze terytorium Białorusi zostało podzielone. Wschodnie tereny przypadły bolszewikom, a zachodnie weszły w skład Polski. Tak powstały „Kresy Wschodnie” albo zachodnia Białoruś. Ponieważ sytuacja na granic polsko-sowieckiej nie była spokojna polskie władze podjęły decyzję o utworzeniu Korpusu Ochrony Pogranicza. We wrześniu 1924 r. rada ministrów w obecności prezydenta Stanisława Woyciechowskiego podjęła decyzję o stworzenie nowej formacji zbrojnej dla ochrony polskiej granicy wschodniej. 12 września ministerstwo obrony podjęło decyzję o utworzeniu Korpusu Ochrony Pogranicza. Formacja ta była szczególna i przeznaczona do specjalnych zadań. W jej skład weszły najlepsze jednostki, a do służby skierowano przeszkolonych żołnierzy głównie z województw centralnych i zachodnich Rzeczypospolitej. Później do służby trafiały także osoby pochodzące z regionów wschodnich, w tym Białorusini.

     

    Stworzenie nowej formacji wojskowo-policyjnej było związane z trudną sytuacją na granicy polsko-sowieckiej. Kwitł tu bandytyzm i przemyt, działały sowieckie grupy dywersyjne. Miejscowi policjanci nie dawali sobie z nimi rady i często padali ofiarą napadów. Należało bezwzględnie wzmocnić ochronę granicy. Tylko w 1924 r. w strefie przygranicznej dokonano około 200 ataków dywersyjnych i napadów z udziałem tysiąca bandytów, w których zginęły 54 osoby. KOP liczył 25 tys. żołnierzy i oficerów. W latach1924-26 powstało sześć brygad KOP, którego składały się z 24 batalionów piechoty i 20 szwadronów kawalerii.

     

    Stworzony w październiku 1924 r. 9. Batalion KOP w składzie 2. Brygady KOP nazwano kilka lat później Batalionem KOP Kleck w składzie Brygady KOP Nowogródek. Rozmieszczono go w specjalnie zbudowanych koszarach na północnych obrzeżach ówczesnego Klecka. Batalion składał się z 25 oficerów, 200 podoficerów i ponad 600 szeregowych, którzy chronili 57-kilometrowy odcinek granicy. Na tym terenie w różnych okresach istniało od 6 do 16 strażnic. Żadna z nich nie zachowała się do naszych czasów. Ale w samym Klecku dość dobrze zachowały się koszary i siedziba dowództwa całego batalionu. Wschodnią granicę II Rzeczypospolitej zlikwidowano we wrześniu 1939 r. 17 września batalion stawił opór Armii Czerwonej po sowieckiej agresji na Polskę.

     

    Obecność wojska na granicy wschodniej dawała także miejsca pracy okolicznej ludności. Sformowany 9 batalion KOP został rozlokowany w pogranicznym Klecku. Garnizon KOP Kleck składał się z dowództwa batalionu KOP, plutonu łączności, kwatermistrzostwa i orkiestry. Służbę ochrony granicy pełniły 2 kompanie graniczne: jedna w miejscowości Suchalicze, druga w miejscowości Siniawka. Przy dowództwie był też dział oświaty – nauczycielami byli oficerowie rezerwy, umundurowani wojskowo, na naramiennikach mieli czworokątne gwiazdki. Zadaniem oficerów oświatowych było prowadzenie lekcji, co najmniej 2 godziny tygodniowo, w poszczególnych oddziałach, by szeregowiec miał co najmniej trzeci stopień szkoły powszechnej. Na lekcjach nauczyciele kładli szczególny nacisk na wychowanie patriotyczne i historię Polski.

     

    KOP ściśle współpracował ze szkołą powszechną w Klecku, co wspomina jej dawny uczeń Wacław Wierzbicki dziś mieszkający w Chicago: „Należałem do drużyny harcerskiej, która wraz z żołnierzami KOP pełniła służbę na niektórych strażnicach. Patrolowaliśmy wspólnie granicę polsko-sowiecką”. Wszystkie oddziały KOP pełniły służbę wojskową jak normalne oddziały armii – brały udział w ćwiczeniach i konferencjach letnich i zimowych na poligonie w Leśnej koło Baranowicz.

     

    Wyniki stworzenia KOP, w tym batalionu w Klecku, były bardzo pomyślne. Mimo swych głównych obowiązków czyli niesienia służby pogranicznej żołnierze KOP z garnizonu Kleck pełnili nie mniej ważne funkcje społeczne: udzielali ludności miejscowej pomocy w wypadkach powodzi, pożarów i różnych chorób, pouczali ją o uprawie roli i ogrodów warzywnych, urządzali przedstawienia i odczyty, budowali drogi, oraz szerzyli oświatę we wszelkich kierunkach. Działalność kulturalno-oświatowa 9 batalionu KOP nie ograniczała się do typowo wojskowej. Batalion utrzymywał stałe kino, prowadził zespół teatru amatorskiego oraz patronował działalności wojskowej orkiestry dętej i chóru mieszanego „Lutnia”, kapelmistrzem i założycielem których był Józef Sokołowski.

     

    Z chwilą objęcia przez KOP pasa pogranicznego powstała kwestia natychmiastowej budowy pomieszczeń dla rozrzuconych na tej olbrzymiej przestrzeni oddziałów. Już w 1924 roku, bez względu na zbliżającą się porę zimową, przystąpiono do budowy koszar dla żołnierzy i oficerów, stajni i magazynów furażowych. Zabudowania KOP powstawały przeważnie poza obrębem miasteczek i osiedli, nieraz w bardzo znacznej od nich odległości, w okolicach zupełnie niezamieszkałych. Materiał budowlany często musiał być przewożony dziesiątki kilometrów na wozach po bardzo złych drogach lub zupełnych bezdrożach.

     

    W ramach akcji budowlanej w latach 1924–1925 według projektu znanego polskiego architekta międzywojennego Tadeusza Nowakowskiego powstał kompleks zabudowań dla 9 batalionu KOP w Klecku. Kompleks stanowiły: budynek dowództwa KOP, budynki koszar, działownia – betonowy schron na amunicję, stajnia dla 200 koni i magazyn paszy dla koni. W budynkach koszarowych znajdowały się: pokoje dla oficerów i podoficerów oraz żołnierzy, kuchnia, łaźnia, pralnia, warsztaty krawieckie i szewskie, warsztaty kowalskie i rusznikarskie, magazyny mundurowe i magazyny broni. Kierownikiem budowy z upoważnienia Ministerstwa Robót Publicznych był inż. arch. Zygmunt Wyganowski. Budynki posiadały oświetlenie elektryczne doprowadzone z Nieświeża, bieżącą wodę w koszarach zapewniała studnia głębinowa wyposażona w pompę.

     

    Fragmenty kompleksu zachowały się do dziś. Znajdują się one po drodze ze stacji kolejowej do centrum miasta. Podczas II wojny światowej na terenie koszar znajdował się obóz jeniecki, a w latach powojennych w dawnych polskich koszarach zostalii rozlokowani sowieccy żołnierze. Obecnie drewniane budynki koszar są obudowane cegłą i przystosowane do celów mieszkalnych. Zwracają na siebie uwagę dwie piękne bramy wjazdowe zbudowane z naturalnego kamienia. Wcześniej wykorzystywano je prawdopodobnie także jako wieże wartownicze. Do dziś na ścianach bram widoczne są ślady zniszczonych polskich tablic pamiątkowych przypominające żołnierzy KOP. W centrum kompleksu stoi murowany gmach dowództwa 9 batalionu KOP, który ma cechy zarówno neobarokowe i konstruktywistyczne. Dzisiaj w budynku mieści się Centrum Higieniczne. Zabudowania 9. batalionu KOP są wpisane do rejestru zabytów Białorusi i podlegają ochronie prawnej. Po wojnie na terenie koszar znajdowała się jednostka Armii Czerwonej, którą rozformowano.

     

    Na pobliskim starym cmentarzu katolickim w Klecku znajduje się pomnik szeregowych 9 Batalionu KOP Kleck, którzy zginęli bohaterską śmiercią na posterunku granicznym Połowkowicze – smutna pamiątka o pogranicznej przeszłości miasta.

    Brama koszar KOP Kleck - stan współczesny
    Brama koszar KOP Kleck - stan współczesny
    Dowódca Batalionu KOP Kleck płk Wacław Wilniewczyc
    Dowódca Batalionu KOP Kleck płk Wacław Wilniewczyc
    Dowództwo garnizonu KOP Kleck - stan współczesny
    Dowództwo garnizonu KOP Kleck - stan współczesny
    Koszary batalionu KOP Kleck
    Koszary batalionu KOP Kleck
    Koszary KOP Kleck - stan współczesny
    Koszary KOP Kleck - stan współczesny
    List żołnierza batalionu KOP Kleck
    List żołnierza batalionu KOP Kleck
    Mapa okolic Klecka
    Mapa okolic Klecka
    Nieznani żołnierze Batalionu KOP Kleck
    Nieznani żołnierze Batalionu KOP Kleck
    Orkiestra i chór Lutnia przy batalionie KOP Kleck
    Orkiestra i chór Lutnia przy batalionie KOP Kleck
    Strażnica KOP Kleck w Połowkowiczach
    Strażnica KOP Kleck w Połowkowiczach
    Uroczystości 10-lecia niepodległości w KOP Kleck
    Uroczystości 10-lecia niepodległości w KOP Kleck
    Występy w koszarach KOP Kleck 6 grudnia 1936 r
    Występy w koszarach KOP Kleck 6 grudnia 1936 r
    Żołnierze KOP Kleck w dniu święta 3 maja 1930 r
    Żołnierze KOP Kleck w dniu święta 3 maja 1930 r

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: